Po śmierci bliskiej osoby pozostaje do uregulowania wiele formalności prawnych, które powinny być uporządkowane w określonych ustawowo terminach. Zarówno w przypadku testamentu, jak i ustawowego dziedziczenia spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Sprawdź, jakie możliwości przewiduje polskie prawo.
Co oznacza odrzucenie spadku i kiedy warto rozważyć takie rozwiązanie?
Odrzucenie spadku to jednostronne oświadczenie woli spadkobiercy, w którym rezygnuje z jakiegokolwiek udziału w majątku po zmarłym. Oświadczenie powinno być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jeżeli tego nie zrobi, spadek przyjmuje z dobrodziejstwem inwentarza. Warto pamiętać że odrzucenie spadku z jednego tytułu nie wyklucza przyjęcia spadku z innego tytułu. Pismo o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.
Kiedy warto to zrobić?
Odrzucenie spadku zazwyczaj następuje z powodu zadłużenia spadkodawcy. Jeżeli wartość masy spadkowej przekracza zobowiązania, a spadkobierca przyjmie go w całości, odziedziczy długi, które będzie musiał spłacić. Odrzucenie spadku będzie również dobrym rozwiązaniem, gdy w jego skład wchodzą nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym lub generujące wysokie koszty utrzymania czy obciążone hipoteką lub innym roszczeniem. Odrzucenie spadku, w przypadku masy zadłużonej pozwala uniknąć długich batalii z wierzycielami i poniesienia kosztów procesowych, które często są wysokie. Wiele osób rezygnuje z przyjęcia spadku także w przypadku braku korzyści majątkowych lub kiedy zachodzi podejrzenie, że zmarły mógł być uzależniony od hazardu.
Czy zrzeczenie się spadku i zrzeczenie się dziedziczenia to ta sama czynność?
Zrzeczenie się spadku i zrzeczenie się dziedziczenia to dwie różne czynności prawne.
Zrzeczenie się spadku
Zrzeczenie się spadku następuje po śmierci spadkodawcy. Wymaga złożenia jednostronnego oświadczenia przed notariuszem lub sądem w ciągu 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o powołaniu spadku. Odrzucenie się spadku powoduje wyłączenie z dziedziczenia analogicznie, jakby otwarcia spadku nie dożył. Jego część masy spadkowej przechodzi na kolejnych spadkobierców ustawowych (zstępnych, którzy też muszą złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku jeśli nie chcą go przyjąć. W przypadku dzieci, oświadczenie składają rodzice). Nie traci się prawa do zachowku.
Zrzeczenie się dziedziczenia
Zrzeczenie się dziedziczenia następuje za życia spadkodawcy. Jest to umowa zawierana w formie aktu notarialnego między przyszłym spadkobiercą a przyszłym spadkodawcą. Skutkuje ona wyłączeniem danej osoby (i zazwyczaj jej potomków) z kręgu spadkobierców ustawowych – jest traktowana tak, jakby nigdy nią nie była. Wówczas traci się prawo do zachowku. Co ważne, umowa o zrzeczenie się dziedziczenia nie wyklucza dziedziczenia testamentowego.
Czy jest możliwość odrzucenia spadku w imieniu małoletniego?
Zdarza się, że spadek, zgodnie z dziedziczeniem ustawowym lub testamentowym przypada małoletnim dzieciom, które nie mogą samodzielnie nim zarządzać. Co do zasady odrzucenie spadku w przypadku małoletniego przekracza zwykły zarząd majątkiem.
W przypadku powołania do dziedziczenia najpierw należy złożyć wniosek do sądu rodzinnego o zgodę na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu. Sąd wyda zgodę, jeśli wykażesz, że odrzucenie spadku jest w interesie dziecka (np. spadek jest zadłużony). Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu, rodzic składa właściwe oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku, kiedy dziecko ma dziedziczyć w wyniku odrzucenia spadku przez rodzica swojej części. Wówczas nie jest wymagana zgoda sądu, by w imieniu małoletniego odrzucić spadek.
Jaki jest termin na odrzucenie spadku?
Termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (zazwyczaj jest to dzień śmierci spadkodawcy lub dzień, w którym dowiedziałeś się, że spadkobierca w linii przed Tobą go odrzucił).
Konsekwencje w przypadku braku odrzucenia spadku
Jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia w ciągu 6 miesięcy, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że odpowiadasz za długi spadkowe tylko do wysokości wartości ustalonego w wykazie lub spisie inwentarza stanu czynnego spadku (majątku). Odrzucenie spadku po terminie jest możliwe jedynie wtedy, gdy zajdą szczególne okoliczności.
Odrzucenie spadku po terminie
Co do zasady nie można przywrócić terminu. Można złożyć wniosek do sądu o uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu, jeśli brak był spowodowany wadą oświadczenia woli. Postawą może być na przykład błąd co do stanu spadku, działanie pod przymusem czy groźbą. Podstawą może być na przykład niewiedza dotycząca długów, mimo podjęcia prób ustalenia stanu majątku spadkodawcy. W takiej sytuacji najlepiej skonsultować się z adwokatem, który specjalizuje się w prawie spadkowym.
Czy odrzucenie spadku u notariusza wystarczy?
Odrzucenie spadku u notariusza jest najszybszą i najprostszą drogą. Oświadczenie można złożyć w dowolnej kancelarii notarialnej w Polsce. Notariusz przesyła następnie wypis aktu do właściwego sądu spadku. Jeżeli nie masz pewności, jak powinno wyglądać dobrze skonstruowane pismo, moja kancelaria adwokacka w Łodzi czeka na kontakt!
Prawidłowe wypełnienie wniosku o zrzeczenie się spadku
Oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zawierać:
- imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz ostatnie miejsce jego zwykłego pobytu,
- tytuł powołania do spadku,
- treść złożonego oświadczenia.
Do oświadczenia należy dołączyć:
- Skrócony odpis aktu zgonu spadkodawcy.
- Skrócony odpis aktu urodzenia osoby składającej oświadczenie.
- inne dokumenty potwierdzające pokrewieństwo ze spadkodawcą (np. akt małżeństwa).
Jeśli decydujesz się na drogę sądową, wniosek o zrzeczenie się spadku musi zawierać:
- Dane spadkodawcy (imię, nazwisko, PESEL, ostatnie miejsce zamieszkania).
- Informację o dacie i miejscu śmierci.
- Wskazanie pokrewieństwa.
- Oświadczenie o odrzuceniu spadku wprost.
Dostarczenie oświadczenia o odrzuceniu spadku
Jeśli składasz oświadczenie w sądzie rejonowym właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania, możesz to zrobić ustnie do protokołu lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Można również złożyć pismo u notariusza. Następnie dokument zostaje przekazany do sądu spadku. Warto również złożyć wniosek o wydanie odpisu potwierdzającego.
Windykacja należności po śmierci dłużnika przechodzi na spadkobierców. Odrzucenie spadku zwalnia go z odpowiedzialności za długi, które przechodzą na kolejnych spadkobierców. Zgodnie z prawem cywilnym, którego częścią jest prawo spadkowe, jeżeli wszyscy spadkobiercy odrzucą spadek to długi i majątek przejmuje gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub na Skarb Państwa, jeśli miejsca zamieszkania nie da się ustalić.
